توسعه اقتصادی برای دانشجویان دانشگاه ازاد
روستو اعتقاد دارد که رشد و توسعه اقتصادی فقط جنبه اقتصادی ندارد بلکه حاصل تحولات اجتماعی است .
وی جریان توسعه را از دیدگاه تاریخی مورد بررسی قرار می دهد . او فرآیند توسعه اقتصادی را به 5 مرحله تاریخی تقسیم می کند و معتقد است که هر یک از کشورهای جهان در یکی از مراحل رشد و توسعه اقتصادی قرار گرفته اند و باید برای دستیابی به توسعه از این مراحل عبور کنند .
مراحل نظریه توسعه اقتصادی والت ویتمن روستو
1 - جامعه سنتی
2 - شرایط ما قبل خیز
3 - خیزش اقتصادی
4 - بلوغ اقتصادی
5 - عصر مصرف انبوه
مراحل نظریه توسعه اقتصادی والت ویتمن روستو
1 - جامعه سنتی
- بازدهی وتولید سرانه بسیار پایین است .
- اقتصاد به شکل معیشتی و خود مصرفی اداره می شود
- رایج ترین فعالیت و مهم ترین منبع درآمد مردم کشاورزی است .
- بیش از 75 درصد نیروی کار در بخش کشاورزی اشتغال دارند .
- هزینه های دولت غیر مولد است
- سرمایه گذاری وجود ندارد
- تجارت بسیار ابتدایی و محدود است .
- اعمال قدرت توسط حکومتهای محلی و در چارچوب سیستم خان خانی و فئودالی صورت می گیرد .
- روابط خانوادگی و عشیرتی نقش اساسی در ساختار اجتماعی دارد .
2 - شرایط ماقبل خیز
- زمان زیادی طول می کشد تا جامعه سنتی متحول شود و بتواند از ثمرات دانش جدید استفاده نماید و بازدهی نزولی تولید را به حداقل برساند .
- میزان سرمایه گذاری جامعه در این دوره کمتر از 5 درصد تولید ناخالص ملی است .
- پیش شرطهای خیز ابتدا در اروپای غربی قرن 17 پدید آمد . در این مرحله اندیشه های علمی نوین در توابع تولید کشاورزی و صنعتی به کار گرفته شد .
- بازار های جهانی و رقابت بین المللی گسترش یافت .
- یک دولت متمرکز و توانمند از ویژگیهای دوران آمادگی برای خیزش اقتصادی است .
- سرمایه گذاری وجود ندارد
- شرایط ماقبل خیز تحت تاثیر عوامل خارجی بر جامعه بوجود می آید. شرایط ماقبل خیز عبارتند از :
- - گسترش سیستم بانکی .
- گسترش سرمایه گذاری به ویژه در شبکه های ارتباطات ،حمل ونقل و استخراج مواد اولیه از داخل و از سایر کشورها
- گسترش تجارت داخلی و خارجی
- انقلاب تکنولوژیکی در بخش کشاورزی
3 - مرحله خیز اقتصادی
- نقطه عطف اقتصاد در نظریه روستو است .
- در این مرحله میزان سرمایه گذاری به 10 تا 15 درصد تولید ناخالص ملی می رسد .
- در این مرحله باید بعضی از بخش ها مثل صنعت ذوب آهن و یا صنعت سیمان به عنوان بخش کلیدی انتخاب شوند .
- در این مرحله فضای مناسب سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی برای انجام خیز لازم است .
بنابر این در این مرحله سه اقدام اساسی لازم است :
- 1 -سرمایه گذاری
- 2 - انتخاب بخش پیشتاز
- 3 - ایجاد فضای مناسب سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی
- برخی دیگر از ویژگیهای این مرحله :
- - مقاوت ها در مقابل رشد از بین میرود
- نیروهای مولد پیشرفت اقتصادی رفته رفته برجامعه مسلط می شوند .
- صنایع جدید سریعا گسترش می یابند و سودهای زیادی به بار می آورند .
- فنون جدید تولید در صنعت و کشاورزی گسترش می یابند و کشاورزی خصلت تجاری به خود می گیرد .
- در طول یکی دو دهه ساختار اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی جامعه چنان دگرگون می شود که پس از آن نرخ رشد پایدار تداوم خواهد یافت .
- نیروهای مدرن جایگزین نیروهای سنتی می شوند .
- برخی دیگر از ویژگیهای این مرحله :
- - مرحله جهش باید بسیار کوتاه و در فاصله دو دهه خاتمه یابد .
- بخش هایی که انتقال از مرحله ماقبل خیز به مرحله خیزش اقتصادی را ممکن می سازند بخش پیشتاز و یا بخش پیشرو می گویند . در انگلستان صنایع نساجی و درآمریکا ،کانادا ، آلمان ، روسیه و فرانسه راه آهن و در سوئد صنایع چوب بری جدید و راه آهن صنایع پیشتاز بوده اند .
4 - مرحله بلوغ اقتصادی
- سطح بالای درآمد سرانه و کاربد تکنولوژی هاو پیشرفت های فنی جدید در اکثر فعالیتهای اقتصادی است .
- در این مرحله میزان سرمایه گذاری حدود 10 تا 20 درصد از تولید ناخالص ملی بطور مداوم است .
- مرحله بلوغ نسبتا طولانی است و گاهی به چهار دهه نیز می رسد .
- در این دوران اقتصاد تا حدی رشد می کند که می تواند با نوسانات و بحرانهای ناگهانی مقابله کند .
- رشد تولید بر جمعیت پیشی می گیرد .
- کشور جایگاه خود را در اقتصاد بین الملل پیدا میکند .
- کالاهایی که سابق از خارج وارد می شد در داخل تولید می شود .
- نیاز های جدید وارداتی شکل می گیرد .
- کالاهای جدیدی برای صادرات ساخته می شود .
- صنایع ابزار سازی و برق گسترش می یابد .
- زمانی جامعه وارد مرحله بلوغ افتصادی می شود که سه تغییر مهم درآن رخ دهد :
- الف - خصلت نیروی کار تغییر کند و نیرو های ماهر نقش اساسی در تولید داشته باشند
- ب- خصلت مالکیت تولید تغییر کند و کارفرمایان کاردان و پر کار جایگاه خود را به مدیران لایق و نخبه دهند .
- ج - جامعه از معجزه صنعتی کسل شود و خواهان تغییرات بیشتری است .
5- مرحله مصرف انبوه
- در این مرحله درآمد سرانه واقعی به نقطه ای می رسد که مصرف تعداد زیادی از افراد فراتر از خوراک ، پوشاک ، مسکن و سایر نیازهای اولیه است .
- نسبت جمعیت شهرنشین به کل جمعیت افزایش می یابد .
- نسبت جمعیت شاغل در ادارات و یا مشاغل کارخانه ای که نیاز به مهارت خاصی دارند بالا می رود .
- ظهور دولت رفاه در این مرحله شکل می گیرد .
- منابع بیشتر در تولید کالاهای مصرفی بادوام ذز این مرحله مردم از مناطق پر سرو صدا و شلوغ به حومه شهرها مهاجرت می کنند .
- انتقادات وارد بر نظریه روستو
- برخی از کشورها نظیر آمریکا و کانادا و زلاند نو و استرالیا از مرحله جامعه سنتی عبور نکرده اند و فاقد چنین مرحله ای بوده اند .
- برخی از کشورها حتی قبل از مرحله بلوغ اقتصادی به مرحله مصرف انبوه رسیده اند .
- انتخاب چند صنعت پیشتاز در یک اقتصاد به منزله رشد همه جانبه نیست .
- بطور کلی بین مراحل ذکر شده به لحاظ تاریخی توالی وجود ندارد و هر مرحله دقیقا پس از طی مرحله قبلی که روستو ذکر کرده اتفاق نیافتاده است .
اي مالك